QANDLI DIABET 2-TURIDA NEFROPATIYANING KLINIK VA LABORATOR PARAMETRLARI

Abstract

2-tur qandli diabet (QD2)ning asosiy mikroangiopatik asorati diabetik buyrak kasalligi (DBK) hisoblanadi va u terminal buyrak yetishmovchiligining yetakchi sababidir. KDIGO 2024 va ADA 2025 qoʻllanmalariga koʻra, hatto surunkali buyrak kasalligi erta bosqichlarida ham yurak-qon tomir va nefrologik xavf oshgan boʻlib, erta aniqlash va aralashuvni talab qiladi. Maqsad: QD2 bilan ogʻrigan bemorlarda surunkali buyrak kasalligi (SBK) 1-bosqich va 2-bosqich holatida klinik, biokimyoviy va qon ivish koʻrsatkichlarini taqqoslash. Usullar: Demografik ma’lumotlar, metabolik koʻrsatkichlar, buyrak funksiyasi, lipid profili va qon ivish koʻrsatkichlari solishtirildi. Mustaqil t-test, 95% ishonch intervali (CI) bilan oʻrtacha farqlar, p-qiymatlari va Kogen d effekti hisoblandi. Natijalar: 2-bosqich SBK bemorlari kattaroq yoshda (oʻrtacha farq 9.94 yil, 95% CI 8.98–10.90, p = 1.3 × 10⁻²⁷, d = 5.22) va diabet davomiyligi uzoqroq (oʻrtacha farq 2.29 yil, 95% CI 2.00–2.58, p = 1.5 × 10⁻²¹, d = 3.96) boʻldi. Xulosa: SBK 2-bosqichida ham QD2 bilan ogʻrigan bemorlarda nefrologik oʻzgarishlarga qoʻshimcha ravishda metabolik, lipid va qon ivish tizimida jiddiy buzilishlar kuzatiladi. Bu natijalar KDIGO 2024 va ADA 2025 tavsiyalariga mos boʻlib, erta va koʻp qirrali aralashuv orqali buyrak, yurak-qon tomir va trombotik xavflarni kamaytirish zarurligini koʻrsatadi.